Veiðivötn við eldstöðvar

Á sunnanverðu hálendinu, á Landmannaafrétti sunnan Þórisvatns eru Veiðivötn, vatnaklasi fimmtíu vatna, sem mynduðust í Veiðivatnagosinu árið 1477. Veiðivötn eru hluti af Bárðarbungueldstöðinni, þeirri öflugustu á Íslandi. En mörg risastór gos hafa verið á Veiðivatnasvæðinu síðustu tíu þúsund árin, eins og gosið í Vatnaöldum árið 870 í upphafi landnáms, en þá myndaðist landnámsgjóskulagið. Eins er Þjórsárhraunið mikla, stærsta hraun sem komið hefur í einu gosi á nútíma í heiminum, eftir síðustu ísöld fyrir 11.500 árum, bæði að flatar- og rúmmáli. Hraunið kom upp á Veiðivatnasvæðinu árið 6.600 f. KR., og rann í sjó fram við Eyrarbakka / Stokkseyri. Veiði hefur líklega verið stunduð í Veiðivötnum frá landnámi, en mikið er af stórum urriða, af ísaldarstofni, en sjóbirtingurinn lokaðist inn í vötnunum í lok síðustu ísaldar. Það hefur aldrei verið búið við Veiðivötn, enda hátt upp á hálendinu, nema í nokkra mánuði árið 1880, þegar Arinbjörn Guðbrandsson, ásamt fjölskyldu gróf sér híbýli í Amphól um mitt sumar það ár. Í vetrarbyrjun komu þau þau til byggða, aðþrengd af fæðuskorti og kulda.