Þann 8 júní 1783, hófst eitt stærsta eldgos í sögu mannkyns, í Laka, norðan við Kirkjubæjarklaustur, sunnan við Vatnajökul. Þegar gosinu, Skaftáreldum, lauk, í febrúar 1784, hafði myndast hraun, Eldhraun sem þakti 600 ferkílómetra lands. Það var um 42 milljarður tonna af hrauni sem kom upp á þeim rúmlega átta mánuðum sem gosið stóð yfir. Gosinu fylgdi mikil gosmóða, rík af brennisteinssamböndum, sem varð vart um allt norðurhvel jarðar. Í Móðuharðindunum sem fylgdu á eftir dó einn af hverjum fimm Íslendinga, en þeir voru 48.810 þegar gosið hófst, og voru 38.873 þremur árum síðar. Sauðfé fækkaði um 80%, hrossum og nautgripum fækkaði um meira en helming. Uppskerubrestur varð frá Japan til Bandaríkjanna, og auðvitað um alla Evrópu. Gosmóðan lækkaði ekki bara hitastig, heldur breytti monsún rigningum bæði í Afríku og Asíu, sem öllu miklum búsifjum og hungursneyð, bæði á Indlandi og í Egyptalandi. Talið er að á annan tug milljóna hafi látist á einn eða annan hátt vegna Skaftárelda. Þeir breyttu líka sögunni, talið er að Franska stjórnarbyltingin, einn merkasti atburður í sögu vesturlanda árið 1789, sé bein afleiðing af þeim hörmungum og hungursneyð í Frakklandi sem fylgdu Skatáreldum. Eldhraun, sem kom úr 25 km langri gos sprungu fyrir tæpum 250 árum er nú einstaklega fallegt og mosi vaxið. Icelandic Times / Land & Saga, fór niður í Meðalland, sunnan við Kirkjubæjarklaustur, þar sem hraunið endar, eftir 75 km langa leið, frá upptökunum við Laka.
Ljósmyndir/Texti : Páll Stefánsson
Vestur-Skaftafellssýsla 10/09/2025 – A7C R, RX1R II : FE 2.8/100mm GM, 2.0/35mm Z
